De Maan in januari

Gebruik eventueel deze tool om te kunnen zien welke interressante zaken er elke dag op de Maan zichtbaar zijn met het blote oog, verrekijker of kleine telescoop. 

Een maandkalender met de maanfasen, tijdstippen van opkomst- en ondergang kun je hier vinden.

Planeten in januari

 

• Mercurius: Mercurius is in januari niet zichtbaar
• Venus: Venus is ook niet zichtbaar in januari. Ze staat voor ons momenteel achter de Zon.
• Mars: Mars staat ook nog te dicht bij de zon en is nu en de komende maanden helaas ook niet zichtbaar.
• Jupiter: Jupiter is de hele avond en nacht te zien in het sterrenbeeld Tweelingen ( Gemini)
• Saturnus: Saturnus staat  in januari 'avonds nog kort in het (zuid) westen. Hij staat in Waterman ( Aquarius).
• Uranus: Uranus is met een verrekijker of kleine telescoop te vinden in het sterrenbeeld Stier (Taurus).
• Neptunus: Neptunus staat in de buurt van Saturnus in het sterrenbeeld Vissen ( Pisces).

Meteorenzwermen in januari:

 

In januari zijn de Boötiden zichtbaar. Zij worden zo genoemd omdat de meteoren uit het sterrenbeeld Boötes (Ossenhoeder) lijken te komen en zijn actief van eind december tot half januari. Ze hebben echter een zeer scherpe piek die slechts ongeveer zes uur duurt.

• Wanneer: De piek wordt verwacht in de nacht van 3 op 4 januari 2026.

• Beste kijktijd: De uren voor de dageraad op zondagochtend 4 januari zijn meestal het gunstigst, omdat de radiant dan het hoogst aan de hemel staat.

• Aantal: Onder ideale omstandigheden kun je enkele tientallen meteoren per uur zien. Helaas zal dat dit jaar niet gaan lukken.

In 2026 valt de piek helaas samen met een Volle Maan (op 3 januari). Dit is een flinke spelbreker omdat het felle maanlicht de zwakkere meteoren overstemt. Het aantal meteoren dat daadwerkelijk zichtbaar is, zal hierdoor niet heel hoog zijn.

 

Wat kun je doen?

1. Zoek de luwte: Probeer een plek te vinden waar de maan wordt afgeschermd door een gebouw, een rij bomen of een heuvel.

2. Focus op vuurballen: De Boötiden staan bekend om hun heldere vuurbollen (boliden). Dit zijn grotere en heldere meteoren die zo fel oplichten dat ze zelfs door het maanlicht heen zichtbaar zijn.

3. Kijk breed: Richt je blik niet strak op één punt, maar probeer een zo groot mogelijk deel van de hemel te overzien.                                                           

 

Wetenswaardigheden:

• De herkomst: In tegenstelling tot de meeste meteorenzwermen (die van kometen komen), zijn de Boötiden waarschijnlijk afkomstig van de planetoïde 2003 EH1. Wetenschappers denken dat dit een "uitgedoofde" komeet is.

• Uiterlijk: De meteoren zijn vaak blauwachtig van kleur en trekken lange, gloeiende sporen door de lucht.

• Naamgeving: De zwerm wordt ook nog wel eens in oudere literatuur Quadrantiden genoemd, vernoemd naar Quadrans Muralis, een sterrenbeeld dat vroeger bestond maar tegenwoordig deel uitmaakt van het sterrenbeeld Boötes.

 

Verder zijn er natuurlijk ook in januari gewoon weer sporadische meteoren zichtbaar, meteoren die tot geen enkele zwerm behoren.

 

Om je kansen op een succesvolle waarneming te vergroten, kun je de volgende tips gebruiken:

• Zoek een locatie met zo min mogelijk lichtvervuiling, ver weg van straatlantaarns en andere lichtbronnen.
• Kies een plek met een onbelemmerd uitzicht, zodat je zoveel mogelijk van de hemel kunt overzien.
• Gun je ogen de tijd om aan het donker te wennen (minimaal 20-30 minuten) en vermijd het gebruik van je telefoon of andere felle schermen.
• Kleed je warm aan, want het kan ’s nachts flink afkoelen wanneer je langere tijd buiten bent. Denk aan warme voeten!
• Je hebt geen telescoop of andere apparatuur nodig – simpelweg naar boven kijken is genoeg!
• Een ligstoel of deken maakt het comfortabeler en voorkomt een stijve nek.
• De beste kijktijd is doorgaans na middernacht tot in de vroege ochtend, wanneer de radiant van de zwerm hoger aan de hemel staat.
• Houd rekening met de maanstand. Fel maanlicht kan het lastiger maken om zwakkere meteoren te zien.

Dagoverzicht:

 

Vrijdag 2 januari. De planetoïde 40 Harmonia staat in oppositie. Dit betekent dat ze de hele avond en nacht zichtbaar is aan de hemel. Met een kleine telescoop kun je deze planetoïde tussen de sterren opsporen, herkenbaar aan haar relatief snelle beweging ten opzichte van de sterren. Meer informatie over planetoïde 40 Harmonia vind je hier.

 

Zaterdag 3 januari. Het is Volle Maan én het maximum van de Boötiden-meteorenzwerm. Helaas zorgt de felle maan voor serieuze hinder bij het waarnemen van deze meteoren. Daarnaast staat de Maan slechts 3,3 graden ten noorden van de heldere planeet Jupiter, wat een spectaculair gezicht aan de hemel oplevert. Ook is de Aarde vandaag in het perihelium, het punt in haar baan waarbij zij het dichtst bij de Zon staat. Dit gebeurt slechts één keer per jaar, en vandaag bedraagt de afstand tot de Zon 147,1 miljoen kilometer – de kleinste afstand van heel 2026. Ter vergelijking, op 6 juli bevindt de Aarde zich in het aphelium, het verste punt van haar baan, op een afstand van ongeveer 152,1 miljoen kilometer van de Zon.

 

Maandag 5 januari. Vandaag bereikt de Saturnusmaan Titan zijn grootste oostelijke elongatie (de maximale afstand tot Saturnus). Dit fenomeen komt meerdere keren per maand voor en is al zichtbaar met een kleine telescoop.

 

Dinsdag, 6 januari. Vroeg in de ochtend, om precies te zijn om 07:56, kun je met een verrekijker of telescoop iets bijzonders waarnemen. Aan de zuidelijke, voor 89% verlichte maanrand, verschijnt de ster Psi Leonis uit het sterrenbeeld Leeuw weer in beeld. De ster wordt zichtbaar nadat zij enige tijd door de Maan bedekt is geweest.

Daarnaast is er vandaag een bijzondere astronomische gebeurtenis: de planeet Venus staat in bovenconjunctie. Dit betekent dat Venus zich, vanuit ons perspectief, achter de Zon bevindt en daardoor momenteel niet zichtbaar is. Over enkele weken keert Venus echter terug aan de avondhemel als de schitterende 'avondster'. Ze blijft daar stralen tot in de zomer.

 

Donderdag 8 januari.Venus komt tot op slechts 35 boogminuten van de planeet Mars. Helaas is deze bijzondere samenstand niet zichtbaar, omdat beide planeten te dicht bij de Zon staan. Ter vergelijking: 35 boogminuten is net iets meer dan de schijnbare grootte van de Volle Maan (31 boogminuten) of de Zon (32 boogminuten) zoals we die met het blote oog zien.

 

Vrijdag 9 januari. Mars bevindt zich in conjunctie met de zon. Door de korte afstand tot de zon is de planeet niet zichtbaar aan de hemel.

 

Zaterdag 10 januari. De gasreus Jupiter staat in oppositie, wat betekent dat hij recht tegenover de Zon staat. Hierdoor komt Jupiter op bij zonsondergang en gaat hij onder bij zonsopkomst. De planeet is de hele nacht te bewonderen in het sterrenbeeld Tweelingen (Gemini). Met een stabiel gehouden verrekijker kun je de vier helderste manen van Jupiter zien. Heb je een kleine telescoop? Dan kun je zelfs de beroemde wolkenbanden van de planeet onderscheiden! Daarnaast is de Maan vandaag in haar laatste kwartierfase en zichtbaar in de vroege ochtenduren. Ze staat momenteel in het sterrenbeeld Maagd (Virgo). 

 

Donderdag 15 januari. De planeet Saturnus verplaatst zich van het sterrenbeeld Steenbok (Capricornus) naar het sterrenbeeld Vissen (Pisces).

 

Zaterdag 17 januari. Om 21.34 uur komt de Saturnusmaan Titan tevoorschijn vanachter de planeet. Dit fascinerende fenomeen is zichtbaar met een kleine telescoop.

 

Zondag 18 januari. Nieuwe Maan. De Maan bevindt zich in deze fase volledig in de schaduw en is daardoor onzichtbaar voor ons.

 

Dinsdag 20 januari. In de avond kun je laag aan de zuidwestelijke horizon een smalle maansikkel bewonderen. Slechts 4% van de Maan is verlicht, en ze verdwijnt minder dan twee uur na zonsondergang onder de horizon.

 

Woensdag, 21 januari. Ook Mercurius komt deze maand in bovenconjunctie en staat daarmee voor ons achter de Zon. In februari zal Mercurius vrij goed aan de avondhemel zichtbaar worden.

 

Zondag 25 januari. Tijdens zonsondergang is er een bijzonder fenomeen te zien op de maan. Wanneer je met een telescoop of sterke verrekijker naar de terminator kijkt – de scheidingslijn tussen het verlichte en donkere deel van de maan – kun je de zogenaamde Lunar X waarnemen. De Lunar X is een intrigerend verschijnsel dat slechts op specifieke momenten zichtbaar wordt. Het ontstaat wanneer het zonlicht precies de kraterranden van de maankraters Purbach, La Caille en Blanchinus raakt. Op dat moment lijkt er een helder verlichte ‘X’ te verschijnen op de terminator. Dit unieke visuele effect doet zich één keer per maand voor en biedt, bij helder weer, een prachtig schouwspel voor iedereen met een telescoop of verrekijker. 

 

 

Maandag 26 januari. De Maan bereikt haar Eerste Kwartier en bevindt zich in het sterrenbeeld Ram (Aries).

 

Dinsdag 27 januari. Vanavond trekt de Maandoor de open sterrenhoop Plejaden, gelegen in het sterrenbeeld Stier (Taurus).

 

Woensdag, 28 januari. Vanavond kunnen we o[ de Maan een ander schaduweffect waarnemen de "Golden Handle". Dit is een fascinerend fenomeen dat zichtbaar is op de maan, meer specifiek bij Sinus Iridum (de Regenboogbaai). Dit optische spektakel ontstaat door de inval van zonlicht op de bergketen Montes Jura, die de baai omringt. Wanneer de zon laag aan de hemel staat, net voor de dageraad op de maan, verlicht het licht de bergen terwijl de omliggende vlakte van Sinus Iridum nog in de schaduw blijft. Dit creëert het opvallende effect van een gouden gloed, alsof er een greep of handvat zichtbaar wordt op het maanoppervlak.