De Maan in augustus

Gebruik eventueel deze tool om te kunnen zien welke interressante zaken er elke dag op de Maan zichtbaar zijn met het blote oog, verrekijker of kleine telescoop. 

Een maandkalender met de maanfasen, tijdstippen van opkomst- en ondergang kun je hier vinden.

Meteoren in Augustus

Augustus is zonder twijfel één van de mooiste maanden van het jaar voor liefhebbers van 'vallende sterren'. Tijdens deze zomerse nachten zijn meerdere meteorenzwermen actief, waarbij vooral de beroemde Perseïden alle aandacht trekken. Dankzij de vaak aangename temperaturen en de relatief grote kans op heldere nachten is dit hét moment om een ligstoel of kleedje mee naar buiten te nemen en de blik omhoog te richten.

De eerste meteorenzwerm die in augustus nog actief is, zijn de Zuidelijke Delta Aquariden. Deze zwerm bereikt zijn hoogtepunt rond 30 juli, maar blijft ook in de eerste week van augustus zichtbaar. Onder een donkere hemel kunnen waarnemers rekenen op ongeveer 10 tot 20 meteoren per uur. De vaak wat tragere vallende sterren lijken afkomstig uit het sterrenbeeld Waterman en zijn vooral na middernacht goed te zien.

Rond dezelfde periode worden ook de Kappa-Cygniden actief. Deze meteorenzwerm is minder bekend dan de Perseïden, maar staat juist bekend om zijn opvallend heldere en soms langzaam bewegende meteoren. Het maximum valt rond 17 augustus, wanneer onder goede omstandigheden enkele meteoren per uur zichtbaar zijn. Hoewel de aantallen bescheiden zijn, maken de heldere exemplaren deze zwerm zeker de moeite waard. De meteoren lijken afkomstig uit de omgeving van het sterrenbeeld Zwaan (Cygnus), dat tijdens de augustusavonden hoog aan de hemel staat.

De absolute hoofdrol is echter weggelegd voor de Perseïden. Deze beroemde meteorenzwerm is actief van half juli tot eind augustus en bereikt in 2026 zijn maximum in de nacht van 12 op 13 augustus. De omstandigheden zijn dit jaar uitzonderlijk gunstig. Slechts enkele uren eerder is vanuit Nederland een indrukwekkende (gedeeltelijke) zonsverduistering zichtbaar geweest, waarna de maan vrijwel afwezig is aan de hemel. Hierdoor blijft de nacht heerlijk donker en krijgen zelfs de zwakkere meteoren de kans om op te vallen. Onder ideale omstandigheden kunnen tijdens het maximum tussen de 75 en 100 meteoren per uur zichtbaar zijn, terwijl af en toe een heldere vuurbal de hemel spectaculair kan verlichten.

De Perseïden ontstaan doordat de aarde jaarlijks door een stofspoor trekt dat is achtergelaten door de komeet Swift-Tuttle. De kleine stofdeeltjes verbranden met enorme snelheid in de aardatmosfeer en veroorzaken de bekende lichtstrepen die wij als vallende sterren waarnemen. Hoewel de meteoren schijnbaar uit het sterrenbeeld Perseus komen, kunnen ze overal aan de hemel verschijnen. Juist daarom is het verstandig om niet naar één vast punt te kijken, maar zoveel mogelijk van de hemel te overzien.

Voor het waarnemen van meteorenzwermen is geen telescoop of verrekijker nodig. Het menselijk oog is hiervoor het beste instrument. Zoek een donkere locatie met vrij uitzicht, laat uw ogen ongeveer twintig minuten wennen aan het donker en vermijd fel kunstlicht of het scherm van een mobiele telefoon. Hoe donkerder de omgeving, hoe meer meteoren zichtbaar zullen worden.

Planeten in augustus

• Mercurius: Mercurius is in de eerste helft van augustus onder ongunstige omstandigheden aan de ochtendhemel te zien.
• Venus: Venus neemt in helderheid toe terwijl ze steeds lager komt te staan. Ze zal zichtbaar zijn tot het eind van de maand.
• Mars: Mars is vanaf ca. 2:00 's nachts te zien
• Jupiter: Jupiter is vrijwel de gehele maand onzichtbaar. Tegen het eind van de maand verschijnt hij laag in de ochtendschemering.
• Saturnus: De zichtbaarheid van Saturnus neemt toe. De planeet is half augustus al vanaf 23:00 goed waarneembaar.
• Uranus: Uranus staat in het sterrenbeeld Stier (Taurus) en er is een verrekijker of telescoop nodig om hem te zien.
• Neptunus: Neptunus staat in de buurt van Saturnus maar er is verrekijker of telescoop nodig om hem te zien.

Dagoverzicht

• Zondag, 2 augustus. Mercurius bereikt zijn grootste westelijke afstand van de Zon. De planeet verschijnt anderhalf uur eerder aan de hemel dan de Zon. Wanneer we Mercurius door een telescoop bekijken, zien we dat hij voor 38% verlicht is.
• Dinsdag, 4 augustus. In de nacht van maandag op dinsdag, rond 1:00 uur, kunnen we de Maan dicht bij Saturnus zien staan. Ook Neptunus bevindt zich in de buurt, maar is zonder optische hulpmiddelen niet zichtbaar.
• Vrijdag, 7 augustus. De Maan wordt omstreeks middernacht zichtbaar (donderdag op vrijdag) en is in het laatste kwartier. De Maan staat bij de Plejaden die op 7 augustus (overdag) bedekt zullen worden. Vrijdagochtend rond 5:00 zijn behalve de Maan, ook Saturnus, Mars, Uranus en misschien Mercurius  nog zichtbaar.
• Zondag, 9 augustus. 's ochtends rond 5:00 zien we de afnemende Maan bij Mars. Laag boven de horizon lukt het misschien om Mercurius te zien. 
• Dinsdag, 11 augustus. Vandaag hebben we de kans om de planeet Mercurius te spotten. Omstreeks 5:00 uur staat Mercurius op 5 graden onder de smalle maansikkel, die slechts voor 3% verlicht is.
•  Woensdag, 12 Augustus. Mochten de weergoden ons vandaag goed gezind zijn, dan is dit voor ons hobby-astronomen dé dag van het jaar. Het is namelijk Nieuwe Maan en als gevolg daarvan vindt er een (gedeeltelijke) zonsverduistering plaats die ook vanuit Nederland goed zichtbaar is. Tijdens dit bijzondere natuurverschijnsel schuift de maan gedeeltelijk voor de zon langs, waardoor de zon voor een groot deel wordt afgedekt. In de Nederland bereikt de verduistering een bedekking van ongeveer 90%, waardoor het lijkt alsof er slechts een smalle sikkel van de zon overblijft. De verduistering begint rond 19.10 uur, bereikt haar maximum omstreeks 20.05 uur en eindigt kort voor zonsondergang. Omdat de zon tijdens het hoogtepunt al laag boven de westelijke horizon staat, is een locatie met een vrij uitzicht naar het westen ideaal om dit spektakel goed te kunnen volgen. Langs de Nederlandse kust zijn de omstandigheden doorgaans het gunstigst, maar ook vanuit andere delen van het land is de verduistering goed waar te nemen wanneer de horizon vrij is. Op dezelfde dag is de verduistering vanuit delen van Groenland, Ijsland, Portugal en Spanje zelfs volledig, waardoor veel liefhebbers daarvoor naar deze bestemmingen afreizen. Ook vanuit Nederland belooft het echter een uitzonderlijk mooie waarneming te worden die pas over vele jaren opnieuw in deze vorm te zien zal zijn. Kijk nooit zonder goede bescherming rechtstreeks naar de zon, ook niet tijdens een gedeeltelijke zonsverduistering! Gebruik uitsluitend een goedgekeurde eclipsbril of speciale zonnefilters voor telescopen en verrekijkers. Hieronder staan alle belangrijke tijdstippen nog eens in een tabelletje vermeldt.

Alsof de indrukwekkende (gedeeltelijke) zonsverduistering nog niet bijzonder genoeg is, wacht later diezelfde avond een tweede hemelspektakel. In de nacht van 12 op 13 augustus bereikt de beroemde Perseïdenmeteorenzwerm namelijk haar maximum. Deze meteorenzwerm staat bekend als een van de mooiste van het jaar en kan onder een donkere hemel tientallen vallende sterren per uur opleveren. De meteoren zijn stofdeeltjes die zijn achtergelaten door de komeet Swift-Tuttle. Wanneer de aarde door deze stofwolk beweegt, verbranden de deeltjes met hoge snelheid in onze atmosfeer en ontstaan de heldere lichtsporen die we als vallende sterren waarnemen. Dit jaar zijn de omstandigheden extra gunstig, het is tenslotte Nieuwe Maan en dus niet zichtbaar. Zodra de schemering is verdwenen en de hemel volledig donker is geworden, nemen de kansen op het zien van veel meteoren snel toe. Hoewel de 'vallende sterren' uit het sterrenbeeld Perseus lijken te komen, kunnen ze overal aan de hemel verschijnen. Voor de mooiste waarneming is een donkere locatie, ver weg van straatverlichting, aan te raden. Neem een comfortabele stoel of ligbed mee, geef je ogen ongeveer twintig minuten de tijd om aan het donker te wennen en kijk vooral met het blote oog omhoog. Er is geen telescoop of verrekijker nodig; juist een zo groot mogelijk deel van de hemel biedt de grootste kans om een heldere meteoor te zien.

• Zaterdag, 15 augustus. Vanavond gaat Venus iets meer dan een uur na de zon onder, terwijl de wassende Maan in de nabijheid staat. Wanneer we Venus door een telescoop bekijken, verschijnt het als een sikkel, vergelijkbaar met een maantje in het eerste kwartier.

• Woensdag, 19 augustus. In de nacht van dinsdag op woensdag valt het maximum van de Kappa-Cygniden meteorenzwerm. Geen indrukwekkende zwerm maar ze veroorzaakt vaak mooie, heldere en trage meteoren (25km/seconde).
• Donderdag, 20 augustus. De Maan staat vandaag in het eerste kwartier en staat in het sterrenbeeld Schorpioen ( Scorpius).
• Donderdag, 27 augustus. Mercurius in bovenconjunctie met de Zon. Vanaf de Aarde staat Mercurius nu achter de Zon en is dus vanaf Aarde niet zichtbaar.
• Vrijdag, 28 augustus. Vandaag is het Volle Maan en er is tevens een gedeeltelijke maansverduistering. Deze kan echter tot net na het maximum gevolgd worden. De ochtendschemering en de steeds lager zakkende Maan maken het moeilijk om de rest van de verduistering te kunnen zien. Onderstaande tabel geeft een indicatie over het verloop van de maansverduistering: